93-279 Łódź

Skwer Św. Maksymiliana M. Kolbego 1,

E-mail

montessori.lodz.franciszkanie@gmail.com

Pracując z dziećmi w wieku od 3 do 6 lat Maria Montessori zaobserwowała, że dziecko nosi w sobie wewnętrzną potrzebę rozwoju, uczenia się, poznawania i doświadczania świata. Jest ono z natury ciekawe rzeczywistości, która je otacza i chętne do pracy. Na podstawie obserwacji i badań naukowych odkryła, że małe dziecko ma szczególnie otwarty umysł, przyswaja wszystko, co zaobserwuje w swoim otoczeniu, chłonie podobnie jak gąbka chłonie wodę. Fenomen ten nazwała absorbującym umysłem – stanem gotowości umysłowej do trwałej i całościowej rejestracji napływających z otoczenia bodźców, w efekcie którego uczenie się jest procesem łatwym, szybkim i spontanicznym, następującym bez wysiłku ze strony dziecka.

Maria Montessori zaobserwowała także, że dziecko w różnych okresach swojego rozwoju jest bardziej podatne na przyswajanie poszczególnych umiejętności. Opracowała teorię faz chłonności – są to etapy w rozwoju dziecka, wyróżniające się maksymalną chłonnością w uczeniu się i nabywaniu konkretnych kompetencji. Przejściowe stany receptywnej gotowości ukierunkowane na odbiór określonego rodzaju bodźców, charakteryzujące się łatwością przyswajania wiedzy i opanowania konkretnych umiejętności. Nie można ich wywołać zewnętrznymi działaniami. Pojawiają się one bez zamierzonej, zewnętrznej inspiracji. Znikają bezpowrotnie.

Gdy dziecko zaabsorbowane wybranym przez siebie zajęciem pracuje w skupieniu może osiągnąć efekt polaryzacji uwagi – jest to proces psychiczny będący konsekwencją głębokiej i długotrwałej koncentracji uwagi, w wyniku którego dziecko optymalizuje swój rozwój. Efekt uporządkowania i interpretacji wrażeń zmysłowych w celu zrozumienia otoczenia, wynikający ze zdolności wyodrębniania istotnych elementów z pola percepcji i tłumienia nieistotnych. Potocznie mówimy, że ktoś „się wyłączył”, że jest tak pochłonięty pracą, że świat wokół niego nie istnieje. Odkrycie polaryzacji uwagi (zjawiska Montessori, jak je później nazwano) było dla Marii Montessori fundamentalne. Zrozumiała bowiem, że dziecko podczas pracy w skupieniu wewnętrznie się porządkuje, harmonizuje, wycisza, następuje proces normalizacji (harmonizacji) – proces pożądanej reorganizacji osobowości, której skutkiem jest osiągnięcie harmonii rozwoju psychofizycznego (personalizacja) umożliwiającego powstanie właściwych relacji społecznych (socjalizacja). Dziecko (wspierane, a nie wyręczane przez dorosłego) osiąga normalizację przez swoją własną pracę, kształtuje świadomą siłę woli i uczy się dokonywania wyborów. Nie chodzi tu o to, że staje się ono doskonałe (w potocznym rozumieniu: grzeczne, posłuszne, aktywne, mądre), ale o to, że odnajduje – na razie nie do końca świadomie – swoją godność, wartość prawdy, wartość pracy, poczucie bezpieczeństwa.

Wystarczy dziecku stworzyć warunki do rozwoju, przygotować otoczenie w taki sposób, by znalazło wystarczającą ilość bodźców niezbędnych do rozwoju – przygotowane otoczenie – środowisko pedagogiczne, które gwarantuje dzieciom prawo do dokonywania wyborów określonych przez indywidualne zainteresowania, oraz tworzy warunki do rozwijania tych zainteresowań – i towarzyszyć mu w jego zmaganiach, w poznawaniu i uczeniu się świata.

Założenia pedagogiki według Marii Montessori:
uczenie przez działanie:
dzieci zdobywają wiedzę, kompetencje, umiejętności i doświadczenie poprzez własną spontaniczną aktywność; nauczyciele nie narzucają dzieciom działań, ale współpracują w procesie wychowawczym,
samodzielność:
dzieci samodzielnie podejmują decyzję dotyczącą miejsca, rodzaju i czasu pracy; decyzja jest indywidualna lub podejmowana razem z partnerem; w ten sposób dzieci kształcą swoje indywidualne zdolności i nabierają doświadczenia w prawdziwej ocenie własnych umiejętności,
koncentracja:
dzieci uczą się dokładności i systematyczności podczas działania,
lekcje ciszy:
dzieci nabierają wprawy w umiejętności pracy w ciszy,
porządek:
dzieci nabywają umiejętności utrzymywaniu porządku w swoim otoczeniu,
społeczne reguły:
łączenie w grupy dzieci w różnym wieku (zazwyczaj trzy roczniki), co umożliwia wzajemne uczenie się od siebie; wykształcenie świadomości, że nie wolno przeszkadzać, ranić i niszczyć,
obserwacja:
to podstawowa zasada umożliwiająca dorosłym zapoznanie się ze światem dziecka; wychowawca powinien z baczną uwaga i dużym szacunkiem obserwować dziecko, aby zauważyć ewentualne przeszkody w rozwoju; obserwacja daje możliwość bycie przewodnikiem dziecka
indywidualny tok rozwoju:
każde dziecko powinno rozwijać się według indywidualnych możliwości i własnego tempa, powinno podejmować tylko te zadania, do których jest już przygotowane; każde dziecko zasługuje na życzliwość, uwagę i indywidualną opiekę wychowawcy.
(Fragment: Systemy wychowawcze, cz.2 – pedagogika Montessori, Maria Tyczyńska)

Cel działań pedagogicznych:

  • rozwijanie samodzielności i wiary we własne możliwości,
  • wykształcenie poszanowania do porządku i pracy,
  • nauczenie umiejętności pracy w ciszy,
  • wykształcenie umiejętności pracy indywidualnej i zbiorowej,
  • przekazanie umiejętności koncentracji podczas wykonywania określonego zadania,
  • wykształcenie posłuszeństwa opartego na samokontroli, a nie przymusie płynącym z zewnątrz,
  • wykształcenie postawy uniezależnionej od nagrody,
  • rozwijanie zamiłowania do pomocy innym,
  • przekazanie szacunku do pracy innych,
  • rozwijanie umiejętności współpracy,
  • pomoc w rozwijaniu indywidualnych uzdolnień.

(Fragment: j/w)

„Uczyłam się dziecka. Wzięłam to, co dziecko mi przekazało, i wyraziłam to, i tak powstała metoda zwana metodą Montessori”. Dr Maria Montessori